Tế bào thần kinh đệm của não

3,329
----------------------------Quảng cáo----------------------------
MUA TRÀ Ô LONG XUẤT KHẨU ĐÀI LOAN - BẤM HÌNH ĐỂ MUA NGAY!
mua trà ô long
----------------------------Hết quảng cáo----------------------------

Tế bào não có hai loại: Tế bào thần kinh và tế bào thần kinh đệm. Tuy rằng đa số tế bào não (90%) là tế bào thần kinh đệm, nhưng chúng ta lại tương đối hiểu biết về 10% tế bào thần kinh nơ-ron còn lại. Đa số các nghiên cứu tế bào não đều tập trung vào tế bào thần kinh nơ-ron.

  • Ruồi giấm có 100 ngàn tế bào thần kinh nơ-ron;
  • Chuột có 5 triệu tế bào thần kinh nơ-ron;
  • Khỉ có 10 tỷ tế bào nơ-ron;
  • và con người có hơn 100 tỷ tế bào thần kinh nơ-ron.

Trong một cm3 tế bào não có khoảng 10 tỷ tế bào thần kinh. Con người hằng ngày do các nhân tố như đào thải, thoái hóa hay không dùng đến mà mất dần đi các tế bào não. Mỗi nhà khoa học dự tính số lượng tế bào não mất đi khác nhau nhưng nói chung trung bình mỗi ngày là khoảng 10~100 ngàn. Tuy mỗi ngày mất đi một ít thì bạn vẫn có thể đủ số lượng tế bào não để hoạt động; theo lý thuyết thì cho dù mỗi ngày có mất đi 500 ngàn tế bào não đi nữa thì cũng phải đợi vài trăm năm nữa thì não mới mất năng lực tâm trí.

Tế bào thần kinh đệm của não
Các loại tế bào thần kinh đệm của não (HBH)

I/ Định nghĩa tế bào thần kinh đệm

Tế bào thần kinh đệm cùng với tế bào thần kinh nơ-ron là bộ phận hợp thành của mô thần kinh. Trong não, tế bào thần kinh đệm chiếm đa số. Chúng không có một cơ thể tế bào, con người có khoảng 1 nghìn tỷ tế bào thần kinh đệm. Những tế bào này thường có nhiều nhánh, đan chéo nhau tạo thành mạng lưới có tác dụng che chở, đệm đỡ cho các thân và sợi trục của tế bào thần kinh nơ-ron.

Trước đây, người ta xếp mô thần kinh đệm chỉ gồm những tế bào ở các trung tâm thần kinh. Ngày nay,nhiều tác giả cho rằng mô thần kinh đệm bao gồm cả những tế bào phủ mặt trong của ống nội tủy và các buồng não, các tế bào bao quanh những tế bào thần kinh nơ-ron và các hạch thần kinh, quanh các sợi thần kinh và cả những tế bào tham gia tạo ra các tận cùng thần kinh. Tế bào thần kinh đệm nhỏ hơn, các nhánh ngắn hơn nhiều so với tế bào thần kinh nơ-ron.

II/ Các loại tế bào thần kinh đệm

Có hai loại tế bào thần kinh đệm chính trong hệ thống thần kinh động vật có xương sống: Microglia và Macroglia.

1/ Tế bào thần kinh đệm Microglia

Microglia là những tế bào tiêu hóa tương tự như các đại thực bào, loại bỏ các mảnh vỡ do chấn thương, nhiễm trùng, và bệnh tật (ví dụ như đa xơ cứng, mất trí nhớ liên quan đến AIDS, bệnh Parkinson và bệnh Alzheimer). Microglia phát sinh từ các đại thực bào nằm ở ngoài hệ thần kinh; theo sinh lý học và mô phôi thì không liên quan đến các loại tế bào thần kinh khác.

2/ Tế bào thần kinh đệm Macroglia

Macroglia có ba loại là tế bào ít nhánh (oligodendrocyte), các tế bào Schwann và Astrocyte.

  1. Tế bào ít nhánh và các tế bào Schwann tham gia vào việc hình thành bao myelin quanh sợi trục thần kinh trung ương và ngoại biên tương ứng. Còn Astrocyte được tìm thấy trong não và có hai phân nhóm:
  2. Astrocyte xơ: Chứa nhiều sợi trung gian, được tìm thấy chủ yếu trong chất trắng. Astrocyte nguyên sinh được tìm thấy trong chất xám và có tế bào chất dạng hạt. Cả hai loại này đều có nhánh đến các mạch máu tạo ra các mao mạch để tạo các mối nối chặt chẽ tạo thành vòng tuần hoàn mạch máu não. Chúng cũng có các nhánh đến vỏ synapsese và bề mặt của neuron.
  3. Astrocyte nguyên sinh: Có một điện thế màng thay đổi theo nồng độ K+ bên ngoài nhưng không tạo ra điện thế lan truyền. Chúng sản xuất các chất cung cấp cho neuron, và giúp duy trì nồng độ thích hợp của các ion, các chất dẫn truyền thần kinh bằng cách tăng K+ và các dẫn truyền thần kinh như glutamate và aminobutyrate (GABA).

Ranh giới tế bào khó phân biệt khi xem bằng kính hiển vi quang học, nhưng nhân của tế bào này dễ nhận thấy khi nhuộm bằng các thuốc nhuộm kiềm tính, có thể chia các tế bào thần kinh đệm ra nhiều loại khác nhau:

  • Tế bào thần kinh đệm lợp ống nội tủy và các buồng não.
  • Tế bào thần kinh đệm hình sao Astrocyte là những tế bào thần kinh đệm phổ biến nhất trong thần kinh trung ương và đặc trưng bởi hình dạng ngôi sao. Chúng liên lạc với cả mao mạch và neuron, được cho là có chức năng dinh dưỡng. Chúng cũng tham gia vào việc hình thành vòng tuần hoàn mạch máu não.
  • Tế bào thần kinh đệm ít chia nhánh là các tế bào ít nhánh nhỏ với số lượng nhánh tương đối ít. Các TB này trong chất trắng cung cấp myelin, và trong chất xám thì nâng đỡ các neuron.
  • Các tế bào Schwann cung cấp myelin cho hệ thần kinh ngoại biên. Mỗi tế bào hình thành một phân đoạn của vỏ myelin dài khoảng 1 mm; vỏ đảm đương hình dạng của nó như cái lưỡi bên trong của tế bào Schwann bao xung quanh trục vài lần, gói trong các lớp đồng tâm. Khoảng cách giữa các phân đoạn của myelin là các eo Ranvier.

III/ Vai trò của tế bào thần kinh đệm

Vai trò của tế bào thần kinh đệm là hình thành các ranh giới ngăn cách mô thần kinh với các mô khác, tham gia vào quá trình vận chuyển dinh dưỡng cho các mô thần kinh, quản lý hệ thống miễn dịch giữa mạch máu và não, tham gia chế tiết và sữa chữa, phục hồi các vết thương của mô thần kinh và tham gia vào việc dẫn truyền xung động thần kinh. Chúng cũng giúp loại trừ những tế bào chết, đồng thời tăng cường sức mạnh cho tế bào. Chúng cung cấp cho các neuron các chất dinh dưỡng, hướng dẫn các neuron và tiền neuron di chuyển trong suốt quá trình phát triển và thay thế tổ chức não bị tổn thương.

Tế bào thần kinh đệm của não
Tế bào thần kinh đệm của não (Internet)

Từ lâu, các tế bào thần kinh đệm bị xem là đóng vai trò không mấy quan trọng như vai trò của các tế bào thần kinh neuron. Tuy nhiên sau rất nhiều năm nghiên cứu, các tế bào thần kinh đệm (gliacyte) được xem như là mô liên kết thần kinh trung ương. Các nhà khoa học phát hiện các tế bào thần kinh đệm đóng vai trò phức tạp hơn vai trò giống như neuron. Chúng hợp nhất với với các neuron, điều chỉnh hoạt động các sinap và xử lý các tín hiệu liên quan đến việc học tập và trí nhớ. Những kết quả này có liên quan mật thiết với những người bị bệnh thoái hóa hệ thần kinh. Vì thế, mất tế bào thần kinh đệm có thể góp phần làm suy giảm trí nhớ và khả năng học tập.

Thật ra, “glia” trong tiếng Hy Lạp là keo. Tuy nhiên, ngày nay các tế bào này đã được công nhận vai trò thông tin liên lạc của chúng trong hệ thần kinh trung ương của con người (CNS) khi hợp tác với các neuron. Không giống như các neuron, các tế bào thần kinh đệm tiếp tục trải qua phân chia tế bào ở tuổi trưởng thành và khả năng sinh sản nhanh, đặc biệt đáng chú ý sau khi chấn thương não (ví dụ như một cơn đột quỵ).

IV/ Nguồn gốc sản sinh tế bào thần kinh đệm

Sự quan trọng của các neuron đối với chức năng của hệ thống thần kinh trung ương thì đã rõ ràng. Để đánh giá về vai trò tiềm tàng của các tế bào thần kinh đệm, nguồn gốc phát sinh chủng loại có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn, Ví dụ, giun tròn Caenorhabdditis elegans, có tổng số 302 neuron nhưng chỉ có 56 tế bào thần kinh đệm và tế bào liên kết đã được phân loại. Khi chúng phát triển qua quá trình phát sinh chủng loại tỷ lệ tế bào đệm so với neuron tăng lên, và ở người, não chứa tỷ lệ tế bào đệm so với neuron cao nhất (ít nhất 10: 1). Do đó, điều này đã gợi ý rằng các tế bào thần kinh đệm đóng vai trò quan trọng đối với chức năng nhận thức cao cấp.

Các tế bào thần kinh đệm và các neuron sinh ra từ những tế bào nguyên bản mà khởi đầu chưa biệt hóa nhưng từ từ trở nên biệt hóa thành dòng neuron hoặc dòng tế bào thần kinh đệm. Sự biệt hóa xuất hiện liên tục theo chu trình, theo đó các neuron đươc sinh ra đầu tiên, tiếp theo là các tế bào thần kinh đệm, các tế bào này biệt hóa sau khi sự hình thành các neuron được hoàn thành một cách cơ bản.

Tế bào thần kinh đệm của não
Tế bào thần kinh đệm dưới kính hiển vi (Internet)

Các tế bào thần kinh đệm trong hệ thống thần kinh trung ương có thể được chia thành vi tế bào đệm (microglia) hoặc đại tế bào đệm (macroglia). Vi tế bào đệm giống như các đại thực bào phục vụ chức năng thực bào. Đại tế bào đệm bao gồm các tế bào sao (astrocyte) và các tế bào ít nhánh (oligodendrocyte), các tế bào này trong hệ thống thần kinh trung ương thì tương đương với những tế bào Schwann tạo myelin được tìm thấy trong hệ thống thần kinh ngoại vi.

Liên quan chặt chẽ với các neuron, các tế bào sao bao bọc các tận cùng sinap và tạo nên sự tiếp xúc rộng rãi với các tế bào nội mô các mao mạch. Hơn nữa, các tế bào sao được nối liền với nhau và với các tế bào khác bởi các mối nối hở. Trong thùy răng của Hypocampus các tế bào sao tạo ra những neuron mới trong suốt thời gian sống trong nhiều loài có xương sống, bao gồm cả con người.

Xem thêm:

Tranh Thủ Đi! dịch từ Trung tâm phân tích đường vân HBH

----------------------------Quảng cáo----------------------------
TÌM KIẾM NGUỒN HÀNG | TÌM KIẾM ĐẠI LÝ
CHUYÊN NGHIỆP - CHẤT LƯỢNG!
Tìm kiếm đại lý
----------------------------Hết quảng cáo----------------------------
avatar
0 Số người đang thảo luận
Bao Myelin: Định nghĩa, cấu tạo và chức năng đầy đủ – Tranh Thủ Đi! Những người vừa nêu ý kiến
  Bấm theo dõi  
Email tôi khi
trackback
Bao Myelin: Định nghĩa, cấu tạo và chức năng đầy đủ – Tranh Thủ Đi!

[…] Tế bào thần kinh đệm. […]