Chứng bệnh rối loạn cá tính là gì?

219
Đồ chơi giáo dục New Brain - Gigo Toys

Rối loạn cá tính (Personality Disorders) còn được gọi là rối loạn nhân cách. Khái niệm về rối loạn cá cách là một khái niệm tiến triển và thay đổi theo sự phát triển của ngành tâm thần. J.Reich cũng như Kaplan đều đưa ra các con số là từ 6 tới 11,1% dân số có vấn đề về rối loạn cá tính.

Bệnh rối loạn cá tính là gì?
Bệnh rối loạn cá tính là gì? (ảnh minh hoạ – Internet)

I/ Rối loạn cá tính là gì

Rối loạn cá tính là một tập hợp các trạng thái để biệt định các đối tượng có cách sống, cách cư xử và cách phản ứng hoàn toàn khác biệt với người thường nhưng lại không đủ các triệu chứng của một bệnh lý tâm thần đặc trưng.

  • “Anh M. phải ra cảnh sát trả lời về tội đánh vợ vì nghi chị có tình ý vói một người đàn ông khác. Cảnh này tái diễn giống như với đời vợ trước. Tại nơi làm việc M. không chơi vói ai, nếu có trao đổi câu chuyện vói người nào cũng rất là lạnh nhạt, vì anh nghĩ rằng nếu nói nhiều quá họ có thể làm hại anh.”
  • “Bà T. tuy đã có tuổi nhưng lúc nào cũng má phấn môi son, ăn mặc lòe loẹt không giống ai. Nói chuyện vói người lạ nhất là với nam giới thì bà nghĩ rằng họ sẽ bị thu hút nhờ cách ăn nói và sắc diện của bà. Trái lại, ở nhà bà lại hay la chửi ông chồng vì những lý do không đâu, rồi nằm ăn vạ khóc lóc, sợ ông ấy bỏ đi luôn.”

Trên đây là hai ví dụ về rối loạn cá tính.

Vậy cá tính là gì?

Đó là tổng hợp những đặc điểm của một người về hành động, thái độ, thói quen, cảm xúc và ý nghĩ của họ. Nếu có những thay đổi lớn về những đặc điểm trên, gây khó khăn rắc rối cho họ trong việc giao tiếp vói người khác; trong đời sống gia đình và xã hội; trong công ăn việc làm; và đặc biệt là họ lại không thấy được vấn đề bất bình thường của mình, thì người đó đã có triệu chứng rối loạn về cá tính.

II/ Các loại rối loạn cá tính

• Cá tính hay nghi ngờ kẻ khác hại mình (Paranoid Personality Disorder, Paranoid PD)

Người có cá tính này – ví dụ anh M. nêu trên – thường hay có tính nghi ngờ, không tin ai, lại hay ghen tuông, lúc nào cũng phóng đại những chuyện chẳng đáng gì. Cá tính này khác với chứng tâm thần phân liệt có hoang tưởng về người khác ám hại mình (paranoid schizophrenia) vì không có hư giác và những ý nghĩ tư tưởng lộn xộn, vẫn ý thức được sự việc xung quanh mình.

• Cá tính chống đối xã hội (Antisocial PD, tên khác là: Psychopathy)

Loại này có ở những người từ 18 tuổi trở lên. Nhưng những nét đặc biệt của cá tính đã bộc lộ từ thuở nhỏ, khoảng từ 12 tuổi: Trốn học; nói láo; ăn cắp vặt; hành vi phạm pháp như đốt lửa; đánh nhau; liên tục tái phạm nên bị đuổi học. Nói chung là loại trẻ bất trị.

Lớn lên họ làm những nghề trái với đạo đức pháp luật như buôn ma túy; băng đảng; trộm cắp. Nếu có đi làm việc thì ở một chỗ cũng không lâu do đánh nhau; gây sự với đồng nghiệp; đi trễ về sớm. Trường hợp họ có gia đình là cả một sự thê thảm: Người hôn phối thường xuyên bị đánh đập; mắng nhiếc; con cái bị bỏ bê; thiếu dinh dưỡng; lắm đứa (nếu hỏi rõ căn nguyên thì chính họ ngày xưa cũng bị bố mẹ hất hủi đánh chửi, nên nay vòng lẩn quẩn lại tái diễn, kẻ bị hành hạ trở thành người hành hạ).

Thống kê cho biết rối loạn cá tính chống đối xã hội xảy ra với nam giới là 3%, còn phụ nữ là 1%. (ảnh minh hoạ - Internet)
Thống kê cho biết rối loạn cá tính chống đối xã hội xảy ra với nam giới là 3%, còn phụ nữ là 1%. (ảnh minh hoạ – Internet)

Thống kê cho biết cá tính chống đối xã hội hành động phạm luật vì không coi sự an toàn của người khác ra gì, và họ cũng chẳng hề hối hận về những tác hại đã gây ra.

Vì cá tính trên không thể thay đổi bằng cách chữa tri được nên nhà tù là nơi họ sẽ thường đáo lai. Cho đến nay, pháp luật không nhìn nhận trường hợp cá tính chống đối xã hội là một loại bệnh tâm thân nên người phạm pháp không được hưởng sự giảm khinh.

• Cá tính loại dở dở ương ương (Borderline PD)

Loại này thường kèm thêm chứng trầm cảm và nghiện rượu, và gồm có những đặc điểm sau đây:

  • Có những cơn bốc đông, hành động gây thiệt hại cho mình như dùng xì ke ma túy, uống rượu, lang chạ bừa bãi về tình dục, đánh bạc, ăn cắp, hoặc hủy hoại thân thể.
  • Hay bực tức giận dữ đối vói người khác.
  • Tính khí thất thường, ưa đó rồi ghét đó, nên không làm thân vói ai được lâu dài.
  • Không ý thức được rõ về con người và giá tri bản thân, về mục tiêu phải đạt đến trong đời sống hàng ngày.
  • Không chịu được cảnh phải sống một mình, nên làm mọi cách để tránh. Nếu bị lâm vào cảnh đó lại tỏ ra buồn chán; sa sút tinh thần.

Sau đây là một trường hợp cá tính loại trên:

“ Cô L. sau khi tốt nghiệp đại học không biết phải chọn ngành nào cho thích hợp vói khả năng. Cô đổi ý liên tục và cuối cùng nghĩ rằng mình chẳng hợp vói ngành nào! Đối vói chồng khi thì cô tỏ vẻ thán phục về sự thành công của ông ấy, lúc khác lại chê bai cho rằng ông ta chẳng qua chỉ nhờ gặp vận may mà thôi. Đôi khi cô có ý nghĩ hủy hoại thân thể bằng cách dùng dao cắt vào tay hay chân, hoặc uống rượu cho say khưót.”

• Cá tính mang vẻ diễn kích (Histrionic PD)

Loại này thường xảy ra cho phụ nữ – như trường hợp bà T. nêu trên – còn với đàn ông là những người đồng tính luyến ái. Tỷ lệ trong dân chúng khá cao: 7%.

Đặc điểm của họ là ưa phô trương, thích được người khác để ý đến và đề cao mình; Họ cũng hay đòi hỏi để được thỏa mãn hết việc nọ đến việc kia. Đặc điểm khác là cảm xúc thường được biểu lộ một cách quá đáng như nổi cơn bực tức la hét lên rồi sau đó lại khóc lóc kể lể; lối ăn nói thì kiểu cách; cộng thêm áo quần hợp thời, trang điểm lòe loẹt, mục đích là để lôi cuốn, thu hút sự chú ý của người đối thoại.

Vì tính tình như thế, lại thêm vẻ hời hợt thiếu thành thật, tư tưởng thì nông cạn, chỉ ích kỷ lợi dụng người khác nên họ gặp nhiều khó khăn về giao tế, không bạn bè thân nhân, vợ chồng nếu có rồi cũng bỏ nhau.

Trong việc chữa tri, bác sĩ dùng đến khoa Tâm lý trị liệu gia đình hoặc Tâm lý trị liệu từng nhóm, Tâm lý trị liệu dựa vào phân tâm học.

• Cá tính tự cao tự đại (Narcissistic PD)

Theo thần thoại Hy lạp, Narcissus bị thần Mặt trời (Zeus) trừng phạt bằng cách làm cho anh chỉ biết yêu hình bóng của mình phản chiếu trên mặt hồ. Anh dần dần trở nên tiều tụy, héo mòn vì không ôm ấp được hình bóng ấy, sau đó chết đi và hóa thành hoa mang tên anh ta (hoa thủy tiên).

Người có tính tự cao tự đại lúc nào cũng chỉ biết đến mình, cho mình là quan trọng phải được mọi người thán phục và tuân theo. Và nếu ai làm ngược lại thì họ tỏ ra giận dữ và để tâm thù hận. Chơi vói ai thì chỉ biết lợi dụng người đó; không có một chút sự thông cảm nào; và để tỏ ra là mình có bề thế, họ thường hay thưa gửi người nọ kẻ kia về sự trái ý vói họ.

• Cá tính bị ám ảnh rồi buộc phải hành động (Obsessive compulsive PD)

Người có loại cá tính này hay để ý và bận tâm lo lắng đến những chi tiết nhỏ nhặt, lúc nào cũng chủ trương là mọi việc phải được hoàn hảo, đạo đức con người phải được giữ cho toàn vẹn. Đối vói họ mọi sự chỉ có thể là đúng hoặc sai, không có trường hợp lưng chừng. Và vì khó lay chuyển được nên con người họ rất là khô khan, không tình cảm, hay chê bai chỉ trích người khác thành ra sự giao tiếp vói xã hội bên ngoài gặp nhiều khó khăn. Loại cá tính này cũng thường dẫn đến chứng bệnh có cùng tên.

Cá tính bị ám ảnh rồi buộc phải hành động
Cá tính bị ám ảnh rồi buộc phải hành động (ảnh minh hoạ – Internet)

• Các loại rối loạn cá tính khác

Cá tính lệ thuộc vào người khác (Dependent PD)

Đây là một sự lệ thuộc quá đáng vào người khác, thường là người thân trong gia đình, thiếu tự tin, dễ nhạy cảm khi bi chỉ trích phê bình, sợ chỗ đông người, rất là thụ động và tuân phục hoàn toàn những chỉ thị, đề nghị của người khác. Ví dụ như một ông chồng lệ thuộc vào bà vợ đến độ mà ông ta chỉ được phép xem những chương trình tivi bà ta chọn trước đó!

Cá tính loại “dở hơi”, “tàng tàng” (Schizotypal PD)

Loại cá tính này gần giống như bệnh tâm thân phân liệt, nhưng không có hư giác và hoang tưởng. Tư tưởng tuy không bi rối loạn nhưng rất là kỳ quặc “không giống ai” như nghĩ rằng mình có những quyền lực đặc biệt về ma thuật, thấy trưóc biến cố sẽ xảy ra nhờ giác quan “thứ sáu”, chữa lành bệnh bằng nhân điện, có một triết lý sống bất cần đời, không chơi vói ai và không cần ai.

Tỷ lệ trong dân chúng là 3% và rất khó tri.

Cá tính loại thích thú những trò tàn ác, trò “sa đích” (Sadistic PD)

Hạng người này rất độc ác, hung tợn, từ cử chỉ hành động đến lời nói đều nhắm vào người khác, mục đích để tìm sự vui thích khi làm cho người đó đau đớn về xác thịt hoặc tinh thần. Về tình dục, người “Sa Đích” chỉ đạt tới tột đỉnh khoái lạc khi gây đau đón về thể xác hoặc hạ nhục người mình đang làm tình. (“Sa Đích” là tên của Hậu tước Sade, thế kỷ 18. Ông ta chỉ được thỏa mãn tình dục nếu dày vò thân xác người phụ nữ ăn nằm với ông bằng cách đánh đập cấu xé, hoặc lăng mạ họ).

III/ Các nguyên nhân gây rối loạn cá tính

Người ta đưa ra nhiều nguyên nhân của bệnh rối loạn cá tính như:

  • Yếu tố như di truyền;
  • Những người dư một số nhiễm sắc thể Y (có nhiễm sắc thể XYY) thì hay mắc phải rối loạn cá tính, nhưng chưa được chứng minh rõ ràng;
  • Yếu tố sinh hóa về chất truyền dẫn thân kinh;
  • Yếu tố tâm lý xã hội nêu lên sự quan trọng của quan hệ tình cảm giữa cha mẹ và con cái (có thể là bi cha mẹ hất hủi đánh đập, hoặc là quá nuông chiều che chở), thói quen xấu của cha mẹ được con cái bắt chước như rượu chè; cờ bạc; đánh đập trong gia đình; vi phạm luật pháp.

Trong việc chữa trị bệnh rối loạn cảm xúc, thuốc men chỉ làm dịu bớt những xúc cảm do từng loại cá tính có thể gây ra. Tâm lý trị liệu mới là chìa khóa cho vấn đề: Tâm lý trị liệu theo thuật phân tâm ngắn hạn; Tâm lý trị liệu thay đổi cách xử thế; thay đổi tư tưởng nhận thức, tư vấn.

Tìm hiểu thêm về:

Tổng hợp by Tranh Thủ Đi!

Hãy chia sẻ vấn đế / thắc mắc / ý kiến hoặc kinh nghiệm của bạn bên dưới

Email tôi khi
avatar
trackback
Rối loạn về tâm trí bị tách ly là gì « Tranh Thủ Đi!

[…] Chứng bệnh rối loạn cá tính là gì? […]

trackback
Bệnh lý tim mạch và rối loạn cương « Tranh Thủ Đi!

[…] Chứng rối loạn cá tính là gì? […]

wpDiscuz